ارزیابی انحصار، رقابت و تمرکز در بازار گوشت مرغ و تخم مرغ در ایران

مقدمه

صنعت مرغداری دومین صنعت بعد از صنعت نفت کشور است. با وجود گستردگی واحـدهای تولید و اهمیت آن در سبد غذایی مردم، این صنعت در کشور ما با مسـایل و مشـکلات فراوانـی از جمله هزینه بالای به سبب پایینبودن ضریب تبدیل دان به گوشت مرغ، بالا بـودن دوره پـرورش و ، فقدان واحد در زنجیره تولید تا مصرف و پایینبودن مصرف ۱ مدیریت در نتیجه بالا رفتن وزن مرغ سرانه گوشتمرغ و تخممرغروبرو است. در صورتیکـه توجـه جـدی بـه حـل ایـن مسـایل نشـود چشمانداز آتی آن چندان مطلوب نخواهد بود. نوسانات قیمت گوشتمرغ و تخممرغ و نهادههای آنها از دیگر چالشهای اساسی این صنعت است که هر ساله موجب عدم تعادل در بازار میگردد و چـارهجـویی بـرای کـاهش ایـن نوسـانات یکی از دلنگرانیهای دولت است. این نوسانات میتواند تابعی از عوامل عرضه از جملـه تغییـرات قیمت عوامل تولید، تقاضای مصرفکنندگان و … باشد، اما عوامل دیگـری همچـون نـوع سـ اختار بازار – انحصار و رقابتی بودن نوع بازار- نیز بر این نوسانات میتواند تاثیرگذار باشـد. ایـن امـر در بازار محصولاتی همچون گوشت مرغ و تخم مرغ میتواند مشهود باشد و این احتمـال وجـود دارد که در بعضی از مواقع بهدلیل وجود شرایط انحصاری در این بازار، نابسامانیهایی در قیمتو مقدار عرضه محصولات به وجود آید. از این رو با وجود تلاشهایی که دولت بـرای تنظـیم بـازار آن دو برداشته، ولیکن دولت هنوز به موفقیتقطعـی کامـل در تنظـیم بـازار آن محصـولات دسـت نیافتـه است. بنابراین سوالی که مطرح می شود که سـاختار عرضـه و توزیـع ایـن محصـو لات چـه میـزان در نابسامانیهای بازار تاثیر دارد؟ و تغییرات قیمت تا چه میزان ناشی از ساختار بـازار ایـن محصـولات است؟ از این رو و به دلیل مشکلات فوق مسئله بررسی ساختار بازار کالاهایی همچون گوشتمرغ و تخممرغ از اهمیت ویژهای برخوردار است. چارچوب نظری و روششناسی ساختار بازار ساختار بازار به معنای شکل و چگونگی یک ساختمان و یا ترتیب قرار گرفتن اجـزای مختلـف یک کل میباشد. اساساً ساختار هر پدیده مرکب، الگویی است که بـر اسـاس آن اجـزای متشـکله جهت رسیدن به یک هدف معین سازماندهی میشوند. ساختار بازار معرف خصوصـیات سـازمانی بازار است و به کمک این خصوصیات میتوان رابطه اجـزای بـازار را مشـخص نمـود از جملـه بـه رابطـه بـین فروشـندگان (تولیدکننـدگان) بـا یکـدیگر، رابطـه خریـداران بـا یکـدیگرو نیـز رابطـه خریدارانو فروشندگان در بازار و نهایتاً رابطه بین فروشندگان فعال در بـازار و فروشـندگان بـالقوه اشاره کرد. ساختار بازار در واقع آن دسته از خصوصیات سازمانی بازار است که با شناسایی آنها میتـوان ماهیت قیمتگذاری و رقابت در بازار را مشخص کرد. یکی از جنبههای مهم ساختار بازار تمرکـز میباشد. با استفاده از مفهوم تمرکزمیتوان اندازه رقابت و انحصار را در بازارهای انفرادی و یـا در کل اقتصاد مورد بررسی قرار داد. تمرکز چگونگی و نحوه تقسیم بازار بـین بنگـاههـای مختلـف را نشان میدهد. بنابراین در اندازهگیری تمرکز، اندازه نسبی بنگاهها مورد استفاده قرار مـیگیـرد. هـر چه بازار ناعادلانهتربین بنگاهها توزیع شود تمرکزبیشترو در صورت ثابت بودن تمامی شرایط هـر چه تعداد بنگاهها بیشـتر باشـد درجـه تمرکـز کمتـر خواهـد بـود . در واقـع انـدازه تمرکـز، ارتبـاط معکوسی با تعداد بنگاهها و ارتباط مستقیم با توزیع نابرابر سهم بنگاهها در بازار دارد.

ساختار هزینه گوشتمرغ و تخممرغ هزینه تمام شده گوشتمرغ و تخممرغ در کشورهای مختلف بسته به فنآوری تولیـد، شـرایط اقلیمی، هزینه دان و مدیریت تولید متفاوت است. در بین کشورهای عمـده تولیدکننـده، برزیـل بـه دلیل دسترسی ارزان به دانمرغ و برخورداری از فنآوری بالا از هزینه پایینتـرتولیـد و بـه تبـع آن قیمت تمام شدهپایینتربرخوردار است. در جدول (۱) هزینه تولید هر کیلوگرم گوشتمرغ در چند کشور در دوره ۱۹۹۴-۲۰۰۳ آمده است. هر اندازه که ضریب تبدیل دان به تولید گوشت بالاتر باشد، هزینه تولید نیز بیشتر میشـود و تلاش برای کاهش این ضریب میتواند تاثیر معنیداری در کاهش هزینههـای تولیـد داشـته باشـد . مقایسه هزینه تولید کشورهای منتخب نشان میدهد که هزینه تولیـد در کشـورهای چـین و برزیـل ایینتراز سایر کشورهای عمده تولیدکننده است . هزینه تولید هر کیلوگرم گوشتمرغ در چینو برزیل از ۰/۹۳ و ۱/۲ دلار در سال ۱۹۹۴ به ۰/۸۳ و ۰/۴۷ دلار در سال ۲۰۰۲ کـاهش یافتـه اسـت. هزینه تمام شده هر کیلوگرم گوشـتمـرغ در ایـران از ۱/۶۱ دلار در سـال ۱۹۹۴ بـه ۱/۵۲ دلار در سال ۲۰۰۳ کاهش یافته است که در مقایسه با کشورهای عمده تولیدکننده رقم بالایی است.

به لحاظ هزینه تمام شده تخممرغ وضـعیت ایـران در مقایسـه بـا کشـورهای عمـده تولیدکننـده مناسبتر از گوشتمرغ است. پایین بودن هزینه تولید انگیزهای بـرای رقابـت بـا کشـورهای عمـده تولیدکننده شده است و این امر بازارهای هدف صادراتی را برای کشور در بردارد. به لحاظ هزینـه تمام شده تخممرغ در بازار جهانی، کشورهای برزیل و چین در سال ۲۰۰۳ با ۰/۵۲ و ۰/۷۷ دلار به ازای هر کیلوگرم دارای کمترین هزینه تولید میباشند. هزینه تمام شده تخم مرغ در ایران هر چنـد بیشتر از کشورهای عمده تولیدکننده است، ولی در مقایسه با هزینه تمام شده گوشتمـرغ بـه طـور نسبی پایینتراست. قیمتگذاری گوشتمرغ و تخممرغ در ایران و نوسان قیمت نهادههای آن قیمت داخلی هرکیلوگرم گوشتمرغ با رشد سالانه ۲۵/۳ درصد از ۶۸۵ ریال در سال ۱۳۶۹ به ۱۶۰۵۴ ریال در سال ۱۳۸۴ افزایش نشان میدهد. ایـن در حـالی اسـت کـه قیمـت جهـانی واردات گوشتمرغ طی ایـن دوره بـا رونـد نزولـی (سـالانه ۱/۴ درصـد کـاهش) از ۱/۸ دلار بـه ازای هـر کیلوگرم به ۱/۵ دلار به ازای هرکیلوگرم کاهش یافته است. مقایسـه قیمـتهـای داخلـیو جهـانی گوشتمرغ (قیمتخارجی براساس نرخ ارز آزاد به پول رسمی تبدیل شده است) بیانگرآن اسـت که تا سال ۱۳۷۸ قیمت داخلی همواره کمتـراز قیمـت جهـانی بـوده اسـت. از سـال ۱۳۷۸ تـا ۱۳۸۳ قیمتداخلی همواره بیشتراز قیمت جهانی است.

بررسی قیمتهای ماهانه خردهفروشی گوشتمرغ در دوره ۱۳۸۰-۸۴ نشان میدهد که بیشترین رشد قیمت در ماههای آغازین سال (فصل بهار) است. پس از آن در سه ماهه تابستان روند افـزایش رشد قیمتها کاهنده بوده است. در سه ماهه پاییز دوباره سیرصعودی رشد قیمتها آغاز (در مهرو آبان به بیشترین میزان میرسد) و از اواخرپاییزدوباره شاهد روند کاهش رشد قیمتهـا بـوده و در سه ماهه زمستان قیمتهای خردهفروشی کمترین رشد را دارد. قیمت داخلی تخممرغ با رشد ۱۹/۸ درصد از ۵۱۰ ریال در سال ۱۳۶۹ بـه ۷۷۴۳ ریـال بـه ازای هر کیلوگرم در سال ۱۳۸۴ رسـیده اسـت. ایـن در حـالی اسـت کـه قیمـت جهـانی از ثبـات نسـبی برخوردار بودهو تنها ۰/۱۸ درصد رشد داشته اسـت (از ۱/۲۷ بـه ۱/۳ دلار بـه ازای هـر کیلـوگرم). مقایسه قیمتهای داخلیو جهانی تخممرغ نشان میدهد که طی این دوره، قیمـت داخلـی کمتـراز قیمت جهانی بوده و نشان از عدم حمایت دولت از تولیدکننـده و حمایـت از مصـرفکننـده دارد. بررسی درصد رشد قیمت ماهانه خردهفروشی تخممـرغ در دوره ۱۳۸۰-۸۴ نشـان مـیدهـد کـه در ماههای آغازین سال رشد قیمتها بالا بوده و بهتدریج در ماههای بعد بویژه در فصل تابستان رو بـه کاهش بوده است. مقایسه قیمتهـای خـردهفروشـی گوشـتمـرغ و تخـممـرغ در دوره ۱۳۸۰-۸۴ بیانگر آن است که طی دوره ۱۳۸۰-۸۴ و در ماههای مختلف سال، روند رشد قیمتتخممرغ بیشتر از گوشتمرغ بوده است و همچنـین درصـد رشـد قیمـت خـردهفروشـی گوشـتمـرغ در مـاههـای مختلف دوره ۱۳۸۰-۸۴ به صورت سینوسی تغییر کرده است و نوسانات رشـد قیمـتگوشـتمـرغ بیشتراز تخممرغ میباشد (نمودار۲). ۱ قیمت دان مرغ گوشتی در دوره ۱۳۸۰-۸۴، با رشد متوسط سالانه ۱۲ درصد از ۱۶۰۱ ریال بـه ۲۴۸۲ ریال رسیده است. همچنین قیمت دانمرغ تخـمگـذار در مـاههـا و سـالهـای مختلـف نشـان میدهد که قیمت هر کیلوگرم دان مرغ با رشد ۱۸ درصـد از ۲۵۵۸ ریـال در سـال ۱۳۸۰ بـه ۴۹۵۷ ریال در سال ۱۳۸۴ رسیده است. از سوی دیگر بررسی قیمت دان مرغ در ماههای مختلف سالهای دوره نشان میدهد که به جز سال ۱۳۸۴ در بقیه سالها از رشد مثبت برخوردار بوده اسـت. بررسـی قیمت دانمرغ در ماههای مختلف طی دوره ۱۳۸۰-۸۴ نشان میدهد که بیشترین رشد قیمت مربوط به فصل بهار است. بررسی همبستگی قیمت دان و قیمـت گوشـتمـرغ و تخـممـرغ بیـانگر وجـود . ۲ همبستگی بالا بین آنها است

قیمت هر قطعه جوجه یکروزه گوشتیبا رشد متوسط سالانه ۱۰ درصد از ۲۰۰۲ ریال در سال ۱۳۸۰ به ۲۹۳۲ ریال در سـال ۱۳۸۴ رسـیده اسـت. تغییـرات قیمـت جوجـه یـک روزه در مـاههـا و سالهای مختلف نشان میدهد که بیشترین رشد قیمت جوجه یکروزه در سه ماهه اول سال (فصل بهار) بوده است و کمترین رشد قیمت در تابستان اتفاق افتاده است. در پایان تابسـتان دوبـاره رشـد قیمت جوجه یکروزه آغاز شده و در آبان به بیشترین میزان خود رسیده است. طی ماههای بعد هر سال روند قیمت جوجه یکروزه منفی بوده است. همچنین، مطالعه روند قیمـت جوجـه یـکروزه تخمگذار در ماههای مختلف نشان میدهد که قیمـت هـرقطعـه جوجـه یـک روزه در ایـن دوره از ۱۷۷۴ ریال با ۱۱/۵۷ درصد رشد به ۲۴۸۲ ریال افزایش یافتهاست. بررسی روند قیمت ماهانه جوجه یکروزه تخمگذار طی دوره۱۳۸۰-۸۴ بیانگر آن است که بیشترین رشد قیمـت مربـوط بـه اواخـر تابستان و پاییز و کمترین رشد قیمت جوجه یکروزه مربوط به فصل بهار است. قیمت جوجه یک . ۱ روزه نیزبا قیمت تخممرغ و گوشتمرغ دارای همبستگی بالایی میباشد

سیاستهای مرتبط با تنظیم بازار گوشتمرغ و تخم مرغ قیمتگذاری گوشتمرغ و تخممرغ، از سالهای ۱۳۵۸-۵۹ در دستور کار دولت قرار گرفـت و قیمت این دو در سطح معینی تثبیت شـد. بـدین ترتیـب کـه دولـت بـا تحویـل جوجـه یـک روزه گوشتی و تخمگذار و سایر نهادههای مصرفی با قیمت دولتـی سـعی در تشـویق تولیدکننـدگان بـه پیروی از نرخهای تعیین شده نمود و برای کنترل و نظارت برامرتولید و توزیع ایـن دو کـالا سـتاد هماهنگیتولید و توزیع آن در وزارت بازرگانی ایجاد شد. هر چنـد طـی سـالهـای مختلـف تغییـرات جزئـی در قیمـتهـای مصـوب بوجـود آمـد، ولـی سیاستتثبیت قیمت تا اوایل سال ۱۳۷۰ ادامه پیدا کرد. طی این سالهـا نهـادههـای اصـلی پـرورش طیور توسط دستگاههای مربوطه تهیه و در قبال اخذ تعهداتی مبنی بر تحویل گوشت طبق ضوابطی خاص، در بین مرغداران توزیع میشد. البته نظارت ومراقبت برانجـام تعهـدات و رعایـت ضـوابط تعیین شده دولتی توسط تولیدکنندگان کاری بسیار مشکل بود، به طوری که درصدی از مرغهـای تولیدی به صورت قاچاق و خارج از چارچوبهای تعیین شده و با نرخهای بالاتر، در بازار آزاد به فروش میرسید. علاوه بر این به دلیل نبود امکان تامین جوجه یکروزه گوشتی و تخمگذار و نیـز محدودیتهای ناشی از تامین دانمرغ، دارو و واکسن، به مرغداریهای تخمگذار اجـازه داده شـد که دوره زمانی تولید خود را افزایش دهند و تولید مازاد برتعهد را در بازار آزاد به فـروش رسـانند .(Bostaki. M & Sadeghi. H., 2002) این وضعیت تثبیت قیمتها، تا سال ۱۳۶۹ تداوم یافت. از اوایل سال ۱۳۷۰ سیاست آزادسـازی گوشتمرغ و تخممرغ در شورای اقتصاد به تصویب رسید و کمیتـهای متشـکل از بانـک مرکـزی، شرکت گسترش خـدمات بازرگـانی، سـازمان حمایـت مصـرف کننـده و تولیدکننـده بـا مسـئولیت وزارت جهاد سازندگی مسئول تدوین آییننامهای در این زمینه شد. بر اسـاس ایـن آیـین نامـه، ارز مورد نیاز صنعت مرغداری ابتدا از ارز دولتـی بـه رقـابتی و در مرحلـه بعـد بـه تـدریج بـه شـناور و صادراتی تبدیل شد. این وضعیت تا سال ۱۳۷۷ ادامه یافـت. در سـال ۱۳۷۷ سیاسـت آزادسـازی بـا ارائه طرحی تحت عنوان «ساماندهی صنعت طیور» با هدف شفافسازی وضعیت تولید، ظرفیـتهـا و هزینههای تولید و واقعیشدن قیمتها وارد مرحلـهای تـازه شـد. بـر اسـاس ایـن طـرح، نـرخ ارز موردنیاز صنعت طیور به نرخ ارز واریزنامهای تغییر یافت (Bostaki. M & Sadeghi. H., 2002). آزادسازی در صنعت طیور، تغییرات زیادی در قیمت نهادههای مصرفی صـنعت طیـور (مـرغ و تخممـرغ) ایجـاد نمـود، بـه طـوری کـه قیمـت دولتـی نهـاده هـای اصـلی مـورد اسـتفاده در تولیـد گوشتمرغ و تخممرغ (ذرت، کنجاله، سویا و پودر ماهی) که تا اوایل سال ۱۳۷۰ تقریباً ثابت بود؛ در بعضی از موارد به بیش از ۳ برابر افزایش یافت. با افزایش قیمت نهادهها، قیمت گوشتمرغ نیـز در بازار آزاد تقریباً سه برابر افزایش پیدا کرد (از ۶۸۵ ریال به ازای هر کیلوگرم در سـال ۱۳۶۹ بـه ۱۹۸۲ ریال به ازای هر کیلوگرم در سال ۱۳۷۱ رسـید). ایـن تغییـرات در دوره ۱۳۷۰-۷۸ شـدیدتر بود. بنابراین آزادسازی واردات نهادهها به قیمت واریزنامهای باعث افزایش شـدید قیمـت نهـادههـا شد، به طوری که قیمت دولتی هر کیلوگرم ذرت از ۳۸ ریال در سال ۱۳۶۹ به ۱۲۳۵ ریال در سـال ۱۳۷۸ افزایش یافت (نرخ آزاد از ۱۲۸ به ۱۲۹۱ ریال رسید). قیمت دولتی کنجاله سویا نیـز از ۳۸/۵ ریال به ۱۶۱۷ ریال افزایش پیدا کرد (قیمت آزاد آن نیزاز ۴۱۵ ریـال بـه ۱۷۸۰ ریـال تغییـر کـرد). افزایش قیمت پودر ماهی از دو نهاده دیگرنیز شدیدتربود و قیمت دولتی هر واحد آن از ۶۸ ریـال در سال ۱۳۶۹ به ۴۴۳۲ ریال در سال ۱۳۷۸ افزایش یافـت (قیمـت آزاد نیـز از ۸۰۰ ریـال بـه ۵۱۳۴ ریال افزایش پیدا کرد). از سوی دیگربا انجام آزادسازی دامنه فعالیت بخش خصوصی در واردات نهادهها نیز افزایش یافت و سهم دولت از واردات ذرت، کنجاله سویا و پودر مـاهی از ۱۰۰ درصـد در سال ۱۳۷۱ به صفردر سال ۱۳۸۳رسیده است. دولت برای تنظیم بازار گوشتمرغ و تخممـرغ سیاسـتهـای متنـوعی را بکـار گرفـت کـه در مجموع میتوان در ۵ حوزه شامل سیاست وارداتی، انحصار دولتیو مداخلات آن، سیاست قیمتی، پرداخت یارانه به نهادههای تولید و سیاست صادراتی خلاصه کرد: ۱) واردات گوشتمرغ و گاهاً تخممرغ سادهترین راه جبران کمبـود در بـازار داخلـی بـود کـه دولت برای تنظیم بازار این محصول در شرایطی اقدام کرده است. ۲) انحصار خریـد و توزیـع کالاهـای اساسـی در اختیـار دولـت بـوده اسـت . در مـورد واردات نهادههای مورد نیاز صنعت طیور تا سال ۱۳۷۶ در انحصار دولت بوده است. در بازار گوشتمـرغ و تخممرغ در بعضی از سالها خرید توافقی نیزانجام شده است. ۳) کنترل قیمت و سیاست تعیین قیمت کف و سقف یکی از سیاستهای مهم دولـت در زمینـه تنظیم بازار گوشتمرغ و تخممرغ بوده است. ۴) پرداخت یارانه به نهادههای تولید از دیگر سیاستهای دولت است که برای تنظیم بازار ایـن دو محصول استفاده میشود. این سیاست در نهادههای تولید به صورت پرداخت یارانه به دان مـرغ، کنجالهسویا و … اعمال میشود. ۵) در بعضی از سالها که کشور با مازاد مقطعی تولید گوشـتمـرغ و بـویژه تخـممـرغ مواجـه بوده، بـرای جلـوگیری از کـاهش قیمـت هـا اقـدام بـه صـادرات تولیـد مـازاد بـر نیـاز داخ لـی ایـن محصولات نموده است. چالشهای صنعت مرغداری الف- بالا بودن هزینه تولید: بررسیها نشان میدهد که کشورهای تولیدکننـده و صـادرکنندۀ عمده گوشتمرغ- برزیل و آمریکا و سپس چین و تایلند – دارای کمتـرین هزینـه تولیـد هسـتند. واردکنندگان عمدهی گوشتمرغ- روسیه، عربستان و ژاپـن- بـالاترین سـطح هزینـههـا را دارنـد. عوامل مهم و اثرگذار بر هزینه تولید، عبارت از فنآوری تولید، ظرفیتهای تولید و دسترسـی بـه نهادهها است. به طوری که تراکم جوجهریزی و در نتیجه میزان تولید در کشورهای مختلف بسیار متفاوت است و از عواملی ماننـد تجهیـزات موجـود، شـرایط آب وهـوایی و متوسـط وزن نهـایی جوجهها اثر میپذیرد. ۲- بالا بودن دوره پرورش: با توجه به خواست بـازار و سـلیقه مصـرفکننـدگان، وزن نهـایی جوجه (مرغ) متفاوت است و دوره پرورش در دنیا از ۴۱ روز تا ۶۴ روز متفاوت است. این مسـأله بدون شک بر هزینههای تولید و میزان تولید نیز اثر میگذارد. بررسیها نشان میدهد که سـنگین ترین مرغها در ژاپن با متوسط وزن ۲/۹ کیلوگرم پرورش مییابند. چنانچه از این جدول برمیآید وزن متوسط لاشه مرغ در جهان ۱/۳۸ کیلوگرم است. وزن لاشه در کشور برزیل به عنوان یکـی از تولیدکنندگان عمده گوشتمرغ ۱/۵۴ کیلوگرم است. وزن لاشـه در ایـران در مقایسـه بـا متوسـط جهـانی بـالاتراسـت. بـالا بـودن وزن لاشـه بـه دوران نگهـداری و پـرورش آن برمـیگـردد. طبـق اســتانداردهای جهــانی حــداکثردوران پــرورش مــرغ گوشــتی ۴۵ روز و وزن آن حــداکثریــک کیلوگرم گوشت آماده طبخ بدون چربی است، ولی تولیدکنندگان مـرغ گوشـتی در ایـران دوران پرورش را گاهی ۶۰ تـا ۷۰ روز افـزایش مـیدهنـد. در ایـن حالـت ضـمن افـزایش وزن مـرغ تـا ۲ کیلوگرم و حتی بیشتر، مرغ چربیدار با پوست ضخیم به بازار روانه میگردد. وزن بالای مـرغ در هنگام کشتار، باعث بالارفتن ضریب تبدیل دان به گوشتمرغ و در نتیجـهی آن نیـاز بـه مصـرف بیشتر دان و هزینهی بیشترتولید میشود. ۳- پایین بودن ضریب تبدیل دان: بررسی ضریب تبدیل دان به گوشتمرغ در کشورهای عمده تولیدکننده و ایران نشان میدهد که در سال ۱۹۹۷ متوسط ضریب تبدیل (وزن دان مصرفی به وزن مرغ زنده) حدود ۲/۲ کیلوگرم بوده است. در بین کشورهای عمـده تولیدکننـده کمتـرین ضـریب تبدیل با ۱/۸۵ به اتحادیه اروپا اختصاص دارد و بالاترین آن مربوط به روسیه است (۳/۳). بالا بودن ضریب تبدیل در این کشـور بـدلیل شـرایط نامناسـب آب و هـوایی و سـرمای زودرس، فـن آوری نامطلوب و وارداتی بودن بخشی از نهادههای تولید میباشد. همانطوریکه از جدول(۳) برمیآیـد ضریب تبدیل دانمرغ به گوشتمرغ در ایران از کشورهای عمده تولیدکننده بالاتراست و حتی از متوسط جهانی نیز بیشتر میباشد. با تغییر این ضریب ضمن کاهش هزینههای تولید قیمت تمام شده محصول نیز به مراتب کـاهش خواهـد یافـت و حتـی کشـور در موقعیـت مناسـبی بـرای صـادرات محصول قرار میگیرد. براساس اهداف برنامه چهارم توسعه ضریب تبدیل دان به مرغ زنده بایـد از ۲/۲۷ در سال ۱۳۸۴ به ۱/۸۲ در سال ۱۳۸۸ کاهش یابد. با این کاهش ضریب تبدیل، ایران به لحاظ کاهش هزینههای تولید و افزایش رقابتپذیری در سطح کشورهای عضـو اتحادیـه اروپـا و برزیـل قرار خواهد گرفت. ۴- عدم خودکفایی در تولید دان: هزینه دان در تولید گوشتمرغ و تخممرغ نقش اساسی ایفـا میکند، به طوری که حدود ۶۰ درصد هزینههای تولید این محصولات را دانمرغ تشکیل میدهد. بنابراین کشورهایی که در تولیـد دانمـرغ دارای مزیـت هسـتند صـنعت طیـور نیـز در آنهـا توسـعه چشمگیری یافته است. برای نمونه کشورهای آمریکا، چـین و بـویژه برزیـل کـه از تولیدکننـدگان عمده دانمرغ هستند و دسترسی ارزان و آسـان آنهـا بـه دانمـرغ وجـود دارد جـزء تولیدکننـدگان عمده محصولات طیور در جهان به شمار میروند و از این مزیت در افزایش تولید نهایـت اسـتفاده . آمریکا و برزیل اکنون بزرگترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان سویا و محصـولات ۱ را کردهاند آن در جهان میباشند و آرژانتین بعد از آنها قـرار دارد. ایـن امـربـه تمرکـز صـنعت طیـور در ایـن کشورها کمک کرده است.

 

۵

 

جمعبندی و پیشنهادات این مقاله به اجمال وضعیت صنعت مرغداری (گوشتمرغ و تخممرغ) در جهانو جایگاه تولید ایران در آن، وضعیت قیمت داخلی در مقایسه با قیمتهای جهانی، وضعیت هزینه تولیـد و مقایسـه با کشورهای عمده تولیدکننده و بالاخره ساختار بازار ایران پرداخته است. نتایج حاصـل از تحقیـق نشان میدهد که:

 

مجله دانش و توسعه (علمی – پژوهشی) سال هفدهم، شماره ۳۰، بهار ۱۳۸۹ ارزیابی انحصار، رقابت و تمرکز در بازار گوشتمرغ و ۱ تخممرغ در ایران *۲ میرعبدا… حسینی زورار پرمه اعضای هیئت علمی موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی

A

شهرک صنعتى پرند ، میدان صنعت، بعد از میدان فناورى، خیابان گلزار، خیابان گل آذین پ ٢٧

 

(+۹۸)۲۱ ۵۶۴۱۷۰۳۶

 
 

(+۹۸)۲۱ ۵۶۴۱۷۰۳۶

 
 

(+۹۸)۹۲۱ ۲۹۴۳۸۷۴